Coaching jako szansa na osobisty sukces

Od redakcji: tekst archiwalny z 2010 r. Przed ponowną publikacją uzupełniono źródła, zweryfikowano cytaty i doprecyzowano fragment o psychoterapii (2026).

Słowo coach pierwotnie oznaczało powóz, a później zaczęło określać nauczyciela wspierającego ucznia, a także trenera sportowego. Z czasem coaching stał się również metodą wspomagania rozwoju osobistego i zawodowego. Istnieje wiele perspektyw uprawiania coachingu. Jednak żeby zrozumieć jego istotę i w pełni docenić spektrum możliwości, należy przyjrzeć się definicjom i tajnikom jego uprawiania. [1]

Czym jest coaching?

Dr Frederic M. Hudson, autor książki „The Handbook of Coaching”, w artykule „The Context of Coaching” metaforycznie ujmuje istotę coachingu. W przekładzie redakcyjnym jego słowa brzmią:

„Jeśli dorośli ludzie rozwiną niezawodne systemy radarowe, które poprowadzą ich przez niekończący się labirynt codziennego życia, będą mogli zachować pewność siebie, poczucie własnej wartości i nadzieję. Jeśli rozwiną niezawodne żyroskopy, które poprowadzą ich przez nieokreśloność ich doświadczeń społecznych, zapewniając wystarczającą wewnętrzną stabilność i zewnętrzną stałość, by żyć zgodnie ze swoimi przekonaniami, będą mieli dodatkową energię i odwagę, by kształtować pracę i wspólnoty w świecie takim jak nasz.” [2]

Tworzy on przemawiającą do wyobraźni metaforę ujmującą to, co może każdemu człowiekowi dać coaching.

Dr Paweł Smółka, psycholog i coach, ujmuje to następująco:

„Coaching jest dla osób, które dobrze funkcjonują, ale mają potencjał oraz ambicję, aby radzić sobie jeszcze lepiej z myślą o osiąganiu nieprzeciętnych wyników.” [3]

Uważa coaching za metodę wspierania samorealizacji, kreowania siebie i własnego życia w zgodzie z wyznawanymi wartościami, posiadanymi predyspozycjami i dążeniami, z którymi głęboko się identyfikujemy. [3]

W definicji International Coach Federation (ICF), przytoczonej w 2009 roku przez Annę Pyrek i Henryka Szmidta, czytamy:

„Zawodowi coachowie zapewniają trwałe partnerstwo, stworzone, by pomóc klientom osiągnąć satysfakcjonujące rezultaty w ich życiu prywatnym i zawodowym. Coachowie pomagają ludziom udoskonalać swoje działania i poprawiać jakość swojego życia. […] Zadaniem coacha jest zapewnić klientowi wsparcie, umożliwiając mu doskonalenie swoich umiejętności, zasobów i kreatywności, które on już posiada.” [4]

Z powyższej definicji wynika, że istotą pracy coacha jest wspieranie klienta w korzystaniu z własnych możliwości. Nie rozstrzyga ona jednak kwestii przygotowania zawodowego osoby, która nazywa siebie coachem. [4]

Jak zauważają Anna Pyrek i Henryk Szmidt, coaching ma różne definicje, używane przez tych, którzy nazywają siebie coachami. [4]

Można w nich jednak dostrzec pewne niezmienne aspekty. Przede wszystkim coaching nastawiony jest na rozwój osobisty klienta. Ma pomagać mu w osiągnięciu założonego celu i poprawie wyników pracy. Wydobywa głęboko zakorzenione umiejętności i pomaga wykorzystywać je w praktyce. Uwalnia tkwiący w kliencie potencjał.

Kwintesencją tych ujęć może być metafora zaproponowana przez Mylesa Downeya w książce „Effective Coaching”. W polskim brzmieniu przytoczonym przez Bożenę Wujec:

„Coaching jest sztuką – w tym sensie, że gdy jest perfekcyjnie realizowany, przestaje liczyć się technika. Trener w pełni angażuje się w pracę z podopiecznym, a rodzaj relacji można porównać do tańca dwojga ludzi, w którym najważniejsza jest harmonia i partnerstwo.” [5]

Rodzaje coachingu

Coaching najogólniej służy doskonaleniu kompetencji, przygotowaniu się do nowych ról zawodowych, sprawniejszemu funkcjonowaniu oraz wprowadzaniu zmian w obecnym sposobie życia lub ścieżce kariery. Paweł Smółka wyróżnia w związku z tym trzy główne specjalności coachingu: rozwój osobisty, umiejętności i efektywność. [3]

Coaching rozwoju osobistego może mieć charakter „transformujący”. Stwarza okazję do zastanowienia się nad sprawowaną rolą lub kolejną, związaną z awansem zawodowym, oraz nad tym, czy inna forma aktywności nie byłaby bardziej zbliżona do naszych wartości, ideałów, dążeń i zainteresowań. Stwarza okazję do zastanowienia się nad sobą, swoim działaniem, jego efektywnością i sensem poczynionych wyborów. [3]

Coaching umiejętności ma za zadanie doskonalenie konkretnej umiejętności lub pewnego zbioru specyficznych umiejętności. Nacisk kładziony jest na konkretne sytuacje i zachowania klienta. Praca skupia się na jasno określonym celu.

Coaching efektywności dąży do usprawnienia pełnionej już roli zawodowej lub przygotowania do pełnienia nowej. Ukierunkowany jest na zmniejszenie różnicy między obecnym poziomem efektywności a poziomem wymaganym w organizacji. [3]

Spośród wymienionych dziedzin coachingu można wyodrębnić kolejne, bardziej konkretne i szczegółowo określające cel i grupę docelową.

Executive coaching

Dotyczy osób sprawujących stanowiska najwyższego szczebla: prezesów, członków zarządu, wyższej kadry menedżerskiej czy rad nadzorczych. Przyjmuje postać indywidualnych sesji ukierunkowanych na pomoc klientowi w realizacji jego celów zawodowych i organizacyjnych. Może przyjmować formę coachingu „naprawczego”, a mianowicie udzielać menedżerowi wsparcia w sprostaniu oczekiwaniom organizacji. Jest adresowany szczególnie do tych menedżerów, którzy mają problemy z efektywnym pełnieniem swojej roli. Executive coaching rozumiany w kategoriach coachingu „rozwojowego” stwarza klientowi okazję do lepszego przygotowania się do nowej roli, nowych wyzwań i obowiązków. Służy temu doskonalenie wybranych, już posiadanych kompetencji oraz rozwijanie nowych umiejętności. Bardzo istotnym elementem executive coachingu jest wysoce zindywidualizowany sposób podejścia. Każda osoba ma odmienne potrzeby, które w trakcie tradycyjnego szkolenia grupowego nie zawsze są zaspokajane. Rolą executive coacha jest wspólnie z klientem te potrzeby zidentyfikować, a następnie pracować nad ich zaspokojeniem. W tej pracy przydają się zarówno wiedza i doświadczenie z zakresu psychologii, jak i zarządzania. Pozwala to na wielowymiarowy wgląd w sytuację z perspektywy potrzeb menedżera jako jednostki i członka świata biznesu.

Coaching kariery

Coaching kariery jest osobną specjalizacją coachingu. Wykorzystuje narzędzia doradztwa i czerpie z metodologii coachingu. Stosowany jest między innymi w sytuacjach, gdy cele klienta powinny być zrealizowane w określonym czasie. Zadaniem coacha jest wspieranie klienta w takich właśnie sytuacjach. Coaching kariery jest więc interaktywnym procesem skoncentrowanym na związanych z karierą celach klienta, których osiągnięcie może być ograniczone w czasie przez zewnętrzne okoliczności.

Coaching wewnętrzny w firmie

Coaching wewnętrzny wykorzystywany jest w organizacjach zaangażowanych w rozwijanie kompetencji coachingowych i coachingowej kultury zarządzania. Coach wewnętrzny jest zatrudniony w firmie; nie musi być przełożonym osoby korzystającej z jego wsparcia. Obejmuje swym działaniem zagadnienia szersze niż sama poprawa wyników w pewnym obszarze pracy i skupia uwagę na konkretnej osobie. Może przybrać formę coachingu wdrożeniowego dla nowych dyrektorów i menedżerów, coachingu rozwojowego, coachingu prowadzonego przez pracowników human resources lub menedżerów w stosunku do swoich pracowników.

Life coaching

Life coaching stanowi jedną ze specjalizacji coachingu. Wspieranie rozwoju osobistego jest jego głównym celem. Może pomagać w rozwijaniu motywacji do realizowania własnych celów, budowaniu satysfakcji ze swojego życia i podejmowaniu życiowych wyzwań. Osoby szukające takiego wsparcia mogą jednak potrzebować psychoterapii lub pomocy psychologicznej. Coaching nie jest inną nazwą psychoterapii i nie zastępuje leczenia zaburzeń psychicznych. Samo przygotowanie do pracy coacha nie oznacza przygotowania do prowadzenia psychoterapii. Gdy potrzeby klienta wykraczają poza kompetencje coacha, powinien on omówić z klientem potrzebę skorzystania z pomocy odpowiedniego specjalisty. Wytyczne ICF wskazują szczególnie na trudności zakłócające codzienne funkcjonowanie lub uniemożliwiające postępy w coachingu. [6]

E-coaching

E-coaching jest prowadzony przy pomocy m.in. poczty elektronicznej, komunikatorów internetowych, programów do prowadzenia audio- lub wideokonferencji oraz telefonów. Główną zaletą tego typu coachingu jest elastyczność. Sesje można prowadzić bez wychodzenia z domu, z ekspertem w danej dziedzinie, bez konieczności obecności w sali szkoleniowej. Oszczędzamy w ten sposób czas i koszty dojazdu. Przy korzystaniu z korespondencji można również wracać do zapisanych treści i ponownie się im przyjrzeć. Może to być dobre rozwiązanie dla osób pracujących za granicą, pragnących rozwijać się pod okiem wybranego coacha. Ten rodzaj coachingu ma jednak swoje ograniczenia. Brak spotkania w jednej przestrzeni może utrudniać budowanie relacji i przeprowadzanie niektórych ćwiczeń pod bezpośrednim okiem coacha.

Coaching jest czymś, co może sprawiać niezwykłą przyjemność w momencie zaskakujących przemian i postępów klientów. Potrafi mieć niesamowitą siłę sprawczą. Bywa frustrujący i wymagający, ale może dawać efekty warte wysiłku.

W refleksji Dawida Smółki coaching jest możliwością wsłuchiwania się w refleksje i rady swojego największego przyjaciela, czyli siebie samego. Pozwala na odkrywanie własnych ograniczeń i kolekcjonowanie ekwipunku niezbędnego we wspinaczce do wyznaczonego celu. Pomaga odzyskać wiarę we własne możliwości oraz uczy elastyczności i potrzebnego dystansu do otaczającej nas rzeczywistości. [7]